<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">folklore</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Фольклор: структура, типология, семиотика</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Folklore: Structure, Typology, Semiotics</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="ppub">2658-5294</issn><publisher><publisher-name>РГГУ</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.28995/2658-5294-2020-3-1-128-143</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">folklore-80</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>СТАТЬИ</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>PAPERS</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>Образ покойника в прозаических жанрах польского фольклора</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>The dead in Polish folk prose</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Жепниковска</surname><given-names>И.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Rzepnikowska</surname><given-names>I.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Ивона Жепниковска, доктор гуманитарных наук, профессор</p><p>87-100, Торунь, ул. Фоса Старомейска, д. 3</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Iwona Rzepnikowska, Dr. Habil., professor</p><p>bld. 3, Fosa Staromieyska Str., Torun, 87-100</p></bio><email xlink:type="simple">iwo@umk.pl</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru">Университет Николая Коперника<country>Польша</country></aff><aff xml:lang="en">Nicolaus Copernicus University<country>Poland</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2020</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>11</day><month>12</month><year>2020</year></pub-date><volume>3</volume><issue>1</issue><fpage>128</fpage><lpage>143</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Жепниковска И., 2020</copyright-statement><copyright-year>2020</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Жепниковска И.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Rzepnikowska I.</copyright-holder><license license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://folklore.elpub.ru/jour/article/view/80">https://folklore.elpub.ru/jour/article/view/80</self-uri><abstract><p>Статья посвящена образу покойника в реализациях двух сюжетных типов T 366 «Trup upomina się o swoją własność» (АТU 366 «The Man from the Gallows») и T 470* «Zmarły urażony» (АТU 470А«The Offended Skull»), формально отнесенных автором указателя польской фольклорной прозы к жанру волшебной сказки, а фактически соответствующих основным жанровым установкам мифологических рассказов (фабулатов). Следовательно, покойник предстает в них не как сказочный, а именно как мифологический персонаж. Номинации, а также некоторые другие свойства «иномирных» героев этих нарративов отражают двойственность народных представлений о сущности человека после кончины. Покойники воспринимаются как существа страшные и опасные, но это результат поведения человека, который нарушил их покой какими-либо действиями. Однако степень выражения их демоничности, т. е. неприветливости и мстительности по отношению к человеку, разная, и проявляется она как на уровне сравниваемых сюжетных типов в целом, так и на уровне конкретных текстовых реализаций одного и того же сюжета.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>The paper dwells upon the image of the dead in tales of the two plot types, namely, T 366 “Trup upomina się o swoją własność” (АТU 366 “The Man from the Gallows”) and T 470* “Zmarły urażony” (АТU 470А “The Offended Skull”), formally classified by the author of the Polish folk prose index as fairy tales, but they are in fact in full compliance with basic genre conventions of mythological tales (fabulates). Therefore, the dead in those plot types act not as the fairy-tale but mythological character. Nominations, as well as certain other features, of the “otherworld” characters in those narratives reflect the duality of folk perceptions regarding a person’s lot after their demise. The dead are perceived as scary creatures that pose danger – but the reason for that lies in the humans’ own trespassing against the dead: disturbing their rest. The degree to which the dead are portrayed as demonic, that is, ungracious and vengeful towards the humans, varies and is expressed both in the plot types being compared in general and in specific textual realizations of the same plot.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>обиженный покойник</kwd><kwd>душа</kwd><kwd>посмертная природа человека</kwd><kwd>мифологические рассказы</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>offended dead man</kwd><kwd>soul</kwd><kwd>posthumous nature of humans</kwd><kwd>mythological tales</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Байбурин 1993 – Байбурин А.К. Ритуал в традиционной культуре. Структурно-семантический анализ восточнославянских обрядов. СПб.: Наука, 1993.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Bayburin, A.K. (1993), A ritual in traditional culture. Structural and semantic analysis of East Slavic rites, Nauka, Sankt Petersburg, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Иванова 2008 – Иванова Т.Г. От былички – к легендарной сказке (мотив «Покойник, встающий из гроба» в русском фольклоре) // Русский фольклор. Т. 33 / Отв. ред. А.Ю Кастров. СПб.: Наука, 2008. С. 3–27.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Ivanova, T.G. (2008), “From the mythological story to the legendary fairy tale (the motive ‘The dead man rising from the grave’ in Russian folklore)”, in Kastrov, A.Yu. (ed.), Russkii fol’klor [Russian folklore], vol. 33, Nauka, St. Petersburg, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Костюхин 1997 – Костюхин Е.А. Сказки, которые плохо кончаются // Живая старина. 1997. № 4. C. 15–18.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gołębiowska-Suchorska, A. (2018, I), “Baliński Karol”, in. Wróblewska, V. (ed.). Polska bajka ludowa. Słownik, vol. I, Wydawnictwo UMK, Toruń, Poland, pp. 285–289.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Левкиевская 2002 – Левкиевская Е.Е. Славянский оберег: семантика и структура. Москва: Индрик, 2002.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kostyukhin Ye.A. (1997). Tales that end badly, Zhivaya starina [Living antiquity], vol. 4, Moscow, Russia, pp. 15–18.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Народная демонология Полесья 2012 – Народная демонология Полесья: публикация текстов в записях 80–90-х годов ХХ века. Т. II. Демонологизация умерших людей / Сост. Е.Е. Левкиевская, Л.Н. Виноградова. М.: Рукописные памятники Древней Руси, 2012. 800 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kowalski P. (2011), “O tym, co nieuniknione: ekskrementy i defekacja”, Colloquia Anthropologica et Communicativa, vol. 4, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o., Wrocław, Poland, pp. 19–41.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Померанцева 1975 – Померанцева Э.В. Мифологические персонажи в русском фольклоре. М.: Наука, 1975. 191 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kowalska-Lewicka, A. (1985), “Wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią”, in Kowalska-Lewicka, A. (ed.), Studia z kultury ludowej Beskidu Sądeckiego, Ossolineum, Wrocław, Poland, pp. 53–90.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Разумова 1993 – Разумова И.А. Сказка и быличка (мифологический персонаж в системе жанра). Петрозаводск: Карельский НЦ РАН, 1993.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Levkievskaya, E.E. (2002), Slavyanskiy obereg: semantika i struktura [Slavic amulet: semantics and structure], Indrik, Moscow, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Толстая 2008 – Толстая C.M. Пространство слова: Лексическая семантика в общеславянской перспективе. М.: Индрик, 2008. 527 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Levkievskaya, E.E. and Vinogradova, L.N. (eds.) (2012), Narodnaya demonologiya Poles’ya: publikatsiya tekstov v zapisyakh 80–90-kh godov 20 veka. T. 2. Demonologizatsiya umershikh lyudei [Folk demonology of Polesie: Publication of the texts as recorded in the 1980s – 1990s., vol. 2: Demonologization of the deceased], Rukopisnye pamyatniki Drevnei Rusi, Moscow, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gołębiowska-Suchorska 2018 (I) – Gołębiowska-Suchorska A. Baliński Karol // Polska bajka ludowa. Słownik / red. V. Wróblewska. T. I. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2018. S. 285–289.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Mianecki, A. (1999), „Kilka uwag o genologii podań wierzeniowych”, Literatura Ludowa, no. 2, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław, Poland, pp. 51–73.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kowalski 2011 – Kowalski P. O tym, co nieuniknione: ekskrementy i defekacja // Colloquia Anthropologica et Communicativa. 2011. Vol. 4. S. 19–41.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Pomerantseva, E.V. (1975), Mifologicheskie personazhi v russkom fol’klore [Mythological characters in Russian folklore], Nauka, Moscow, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kowalska-Lewicka 1985 – Kowalska-Lewicka A. Wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią // Studia z kultury ludowej Beskidu Sądeckiego / Red. A. Kowalska-Lewicka. Wrocław: Ossolineum, 1985. S. 53–90.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Razumova, I.A. (1993), Fairy tale and mythological story (mythological character in the system of the genre)], Karelian Scientific Center of the Russian Academy of Sciences, Petrozavodsk, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Mianecki 1999 – Mianecki A. Kilka uwag o genologii podań wierzeniowych // Literatura Ludowa. 1999. Vol 2. S. 51–73.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Serafin, E. (2004), “Dziwne uczynki anioła. Polskie warianty T 759, T 795, T 796”, in. Ługowska J. and Skawiński J., Anioł w literaturze i kulturze, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław, Poland, pp. 427–437.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Serafin 2004 – Serafin E. Dziwne uczynki anioła. Polskie warianty T 759, T 795, T 796 // Anioł w literaturze i kulturze. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2004. S. 427–437.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Sikora, S. (1986), “Cmentarz. Antropologia pamięci”, Polska Sztuka Ludowa, no. 1–2, Instytut Sztuki PAN, Warszawa, Poland, pp. 57–68.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Sikora 1986 – Sikora S. Cmentarz. Antropologia pamięci // Polska Sztuka Ludowa. 1986. Vol 1–2. S. 57–68.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Stomma, L. (2002), Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku oraz wybrane eseje, Piotr Dopierała, Łódź, Poland.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Stomma 2002 – Stomma L. Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku oraz wybrane eseje. Łódź: Piotr Dopierała, 2002.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tolstaya, C.M. (2008), Prostranstvo slova. Leksicheskaya semantika v obshcheslavyanskoi perspective [The space of the word. Lexical semantics in the general Slavic perspective], Indrik, Moscow, Russia.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wachcińska [Zadurska] 2013 – Wachcińska [Zadurska] O. Samobójstwo w świetle przekazów folklorystycznych i etnograficznych // Literatura Ludowa. 2013. Vol. 6. S. 3–13.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wachcińska [Zadurska], O. (2013), “Samobójstwo w świetle przekazów folklorystycznych i etnograficznych”, Literatura Ludowa, vol. 6, pp. 3–13.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wilczyńska 2012 – Wilczyńska E. Kanibalizm w polskiej literaturze ludowej // Literatura Ludowa. 2012. Vol 3. S. 33–46.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wilczyńska E. (2012), “Kanibalizm w polskiej literaturze ludowej”, Literatura Ludowa, no. 3, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław, Poland, pp. 33–46.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wróblewska 2005 – Wróblewska V. Starzec i anioł – o donatorach w bajkach ludowych // Anioł w kulturze i literaturze. T. 2 / Red. J. Ługowska. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2005. S. 547–553.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wróblewska, V. (2005), “Starzec i anioł – o donatorach w bajkach ludowych”, in Ługowska, J. (ed.), Anioł w kulturze i literaturze, vol. 2, Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław, Poland, pp. 547–553.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
